Yollar, küçələr və piyadalar

 
 
İnkişaf etmiş dövlətlərdə ötən əsrin 50-60-cı illərində minik avtomobillərinin sayının artması şəhərləri avtomobillərə adaptasiya etməyə məcbur etdi. O zamanlarda nəqliyyat axınlarını bölmək ən məntiqli fikir sayıldı. Əvvəl ABŞ-da və sonrada Avropada şəhər avtomagistralların (highway, freeway, motorway) inşasına başlanıldı. Bu tip yollar şəhərin yaşayış zonalarında keçmir və ya ondan tam ayrılıb. Adətən şəhər avtomagistralları sənaye zonalarından, tunel və estakadalardan keçirlər. Belə yollarda svetoforlar, eyni səviyyədə kəsişmələr, piyada səkiləri, ictimai nəqliyyat dayanacaqları, velosiped zolaqları olmur, sürət isə 90-120 km/s çatır.   Şəhər avtomagistrallarında çox nadir halda piyada keçidlərinə ehtiyac qalıq, çünki onların yaşayış zonalarından yer səviyyəsində keçmə ehtimalı olduqca aşağıdır, əks halda isə piyada keçidləri yeraltı və ya yerüstü təşkil olunur. Belə yollar avtomobilləri şəhərin tarixi mərkəzindən kanarlaşdırmaq  üçün tikilir.
Belə mühədis qurğuların əksi adi şəhər küçələridir. Küçələrdə maşınlardan əlavə piyadalar, ictimai nəqliyyat, küçə səviyyəsində keçidlər olur. Belə küçələrdə yaşayış və biznes funksiyalı binalar yerləşir. Beləliklə qərb dünyasında yol və küçə funksional olaraq tamami ilə fərqli anlayışlardır. 
 
Bu qərb ölkələri haqqındadır, bəs bizdə necə?
Bakının böyük şəhər kimi inkişafı əsasən SSRİ zamanlarına təsadüf edib. SSRİ-də qərbdəki kimi şəhər avtomagistrallarının tikintisi üçün vəsait yox idi, ona görə avtomobillərin hərəkət intensivliyi nisbətən artanda adi küçələr sadəcə genişləndirildi və belə genişlənmiş küçələrə adətən “prospekt” deyilirdi. Funksiyalarına görə “prospekt” nə tam olaraq küçədir nə də avtomagistraldır, mutant bir varlıqdır. Prospektlərdə eyni səviyyədə kəsişmələr, svetoforlar, ictimai nəqliyyat var amma zolaqların sayına görə, genişliyinə görə avtomagistral keyfiyyətləri də mövcuddur. 
Moskvada Sadovoye Koltso prospekti
 

Məhz bu növ prospektlərdə yeraltı keçidlər peyda olmağa başladı. Maraqlısı odur ki, sovet hakimiyyətinin süqutundan sonra avtomobil sayının artması nəticəndə genişləndirmə əməliyyatı yenidən təkrarlardı, yeraltı və yerüstü keçidlərin və çoxsəviyyəli nəqliyyat qovşaqların sayı artmağa başladı. Nəqliyyat planlaşdırılmasına bu cür yanaşma şəhərdə yaşayış keyfiyyətini kəskin şəkildə aşağı salır. Hərəkət hissəsinin genişliyi prospekti sanki körpüsüz bir çay məcrasına çevirir və yeraltı keçidlərin inşası vəziyyəti düzəldə bilmir. Belə prospektlərdə adətən piyadaların  və uğurlu biznes obyektlərin sayı azalır, bir sözlə küçə öz ictimai funksiyalarını yerinə yetirə bilmir.
 
 
Küçədənkənar piyada keçidlərin şəhər mühitində ziyanı haqqında
Son zamanlar Bakı şəhərində bir çox yeraltı və yer üstü piyada keçidləri tikilmişdi, görünür ki, sovet hökumətdən qalan şəhərsalma adətləri hələ də Bakı üçün aktualdırlar.  
Küçədənkənar piyada keçidləri iki səbəbə görə şəhər mühitində tikilməli deyillər:

1. Cəmiyyətin təxminən 20%bu keçidlərdən istifadə edə bilmir.
Təbii ki, söhbət sürətli avtomobil yollardan getmir burada belə keçidlər bir zərurətdır. Piyadaların belə yollara çıxışı fiziki olaraq məhdulaşdırılmalıdır, məsələn yolun ayırıcı zolağından çəpər çəkilməlidir. Söhbət təbii ki, şəhər küçələrindən gedir. Şəhər küçələri isə ictimai zonadır və orada piyada hərəkəti intensiv olmalıdır. Bir dəqiqəlik düşünün: nəyə görə piyada bir şəhər küçəsini sadəcə keçmək üçün iki mərtəbə düşüb qalxmalıdır? Cəmiyyətin qocası var,  şikəsti var, uşaq arabası ilə gəzən qadını var. Bunların hamısı üçün yeraltı keçid əlçatan deyil. Bundan əlavə yeraltı və yerüstü keçidlər qaydalara görə adətən 500 metrdən bir tikilir, bu isə həssas təbəqə üçün böyük məsafədir.
2. Küçədənkənar piyada keçidləri qayda pozuntularını stimullaşdırır.  
İnsan təbiəti elədir ki, adam özünə asan və qısa yol axtarır. Beləliklə yeraltı keçid tikilən yer daha təhlükəli olur. Yuxarıda yazdığım kimi, bir çox insan yeraltı keçiddən istifadə edə bilmir. Bəziləri isə intuitiv olaraq istifadə etmək istəmir. Hər bir cəmiyyətdə qaydalara riayət etməyən insan var. Nəticədə sürücülər yola çıxan adamı gözləmir, amma üstdən keçən adam var.
Bunu sivil dövlətlərdə anlayırlar, amma keçmiş sovet məkanında bu səhvi hələ də təkrarlayırlar. Dünya üzrə yol nəqliyyat hadisələrin statistikası göstərir ki, yeraltı və ya yerüstü keçid olan yerlərdə piyadaların iştiraki ilə yol nəqliyyat hadisələrin sayı artır. Yeraltı və yerüstü keçidlərin mövcudluğu şəhərin nəqliyyat və mobillik siyasətində problemlərin göstəricisidir.
Seul şəhəri. Burada yeraltı keçid tikməyə səbəb görmürlər

3.
Küçədənkənar  keçidlər əslində piyadalar üçün deyil avtomobillər üçün tikilir.
Çox zaman küçədənkənar keçidləri piyadalara xüsusi qayğı kimi qələmə verirlər, amma bu heç də belə deyil. Küçədənkənar keçidləri ancaq və ancaq küçənin avtomobil ötürmə qabiliyyətini artırmaq üçün inşa edirlər. Əslində isə heç bu da baş vermir, sıxlıq sadəcə bir yerdən başqa yerə köçür.

 

 
Burada olarkən...

Fəaliyyətimizin və saytımızın inkişafına maddi dəstək göstərmək istəyirsinizsə, aşağıda ünvanlara ianələri göndərə bilərsiniz.

  • 1. Yoo.Money vasitəsilə : https://yoomoney.ru/to/4100115538238565;
  • 2. Bank Respublika kartına birbaşa "card-to-card": 4244-4873-5828-7859 (və yaxud MilliÖn, ExpressPay və digər ödəniş terminallarda hesaba mədaxil etmək olar);
  • 3. WebMoney hesabına (WMZ): Z193215882504.

Digər formada bizə dəstək göstərmək istəyirsinizsə, zəhmət olmasa, əlaqə forması vasitəsilə bizə yazın.
Yazı ilə bağlı rəy bildirin: